آزمون‌های مخازن تحت فشار

توقف کار تا تأیید ناظر یا کارفرما Hold Point (HP)

جولای 30, 2025
admin

در پروژه‌های صنعتی، نفت و گاز، ساختمانی، تولید تجهیزات و پروژه‌های زیربنایی، مدیریت کیفیت و کنترل مراحل اجرایی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. یکی از مهم‌ترین ابزارهای تضمین کیفیت در این پروژه‌ها، استفاده از نقاط توقف یا Hold Point (HP) در چارچوب برنامه بازرسی و آزمون (Inspection and Test Plan – ITP) است.

Hold Point به زبان ساده به معنای توقف اجرای یک فعالیت تا زمانی است که بازرس تأیید لازم را صادر کند. این تأیید ممکن است از سوی واحد کنترل کیفیت، ناظر مقیم، بازرس شخص ثالث (Third Party Inspector – TPI) یا کارفرمای پروژه صادر شود. بدون دریافت این تأییدیه، ادامه کار غیرمجاز بوده و می‌تواند تبعات حقوقی، فنی یا ایمنی برای پروژه ایجاد کند.

تعریف Hold Point (HP)

Hold Point به مرحله‌ای در اجرای پروژه یا ساخت یک تجهیز گفته می‌شود که در آن باید فعالیت متوقف شود تا بازرسی، تست یا تأیید توسط نهاد ذی‌ربط انجام گیرد. تنها پس از دریافت تأییدیه، مجاز به ادامه کار خواهید بود.

در واقع، HP یک مکانیزم کنترلی رسمی و بحرانی است که برای جلوگیری از پیشرفت کار قبل از ارزیابی و اطمینان از انطباق با الزامات کیفیت، طراحی شده است.

ویژگی‌های کلیدی Hold Point

  • اجباری و الزام‌آور است.

  • ادامه کار بدون تأیید ممنوع است.

  • معمولاً در نقاط حساس و بحرانی فرآیند درج می‌شود.

  • در صورت تخطی، پیامدهای جدی برای پیمانکار خواهد داشت.

  • ممکن است توسط کارفرما، ناظر، بازرس شخص ثالث یا نماینده کنترل کیفیت اعمال شود.

تفاوت Hold Point با Witness Point

ویژگی Hold Point (HP) Witness Point (WP)
الزامی بودن توقف کار بله خیر
ادامه کار بدون حضور ناظر غیرمجاز مجاز با مستندسازی
سطح حساسیت بالا متوسط
مسئول تأیید ناظر، TPI، کارفرما ناظر، TPI

به‌عبارت ساده‌تر، HP همان چراغ قرمز اجرایی است، در حالی که WP بیشتر نقش “هشدار زرد” را دارد.

مثال‌هایی از کاربرد Hold Point

در صنایع مختلف، کاربردهای متعددی از HP دیده می‌شود. چند نمونه متداول:

۱. در جوشکاری سازه فلزی

  • قبل از شروع جوشکاری، تأیید صلاحیت جوشکار (Welder Qualification)

  • تأیید WPS (روش جوشکاری)

  • تأیید تست غیرمخرب پس از جوش (مانند RT یا UT)

۲. در تولید مخازن تحت فشار

  • تأیید نتایج آزمون مواد اولیه

  • بازرسی ابعادی پیش از مونتاژ

  • آزمون هیدرواستاتیک مخزن

۳. در پروژه‌های عمرانی

  • تأیید قالب‌بندی پیش از بتن‌ریزی

  • تأیید آرماتوربندی توسط ناظر

  • کنترل سطح تراز قبل از نصب سقف

جایگاه Hold Point در ITP

در برنامه بازرسی و آزمون (ITP)، نقاط HP با نماد خاصی (معمولاً HP یا H) مشخص می‌شوند. نمونه‌ای از جدول ITP شامل HP:

ردیف فعالیت نوع بازرسی معیار پذیرش مرجع مسئول تأیید
5 جوشکاری فلنج به نازل HP طبق WPS ASME IX TPI
9 تست هیدرواستاتیک HP بدون نشتی API 650 کارفرما

وجود HP در ITP نشان‌دهنده حساسیت آن مرحله است. این نوع نقاط باید از قبل برنامه‌ریزی و در جدول ITP ثبت شده باشند تا از تأخیرات غیرمنتظره جلوگیری شود.

چه کسانی می‌توانند HP را تعیین یا تأیید کنند؟

بسته به نوع پروژه و قرارداد، ممکن است نهادهای مختلفی مسئول ایجاد یا رفع Hold Point باشند:

  • واحد کنترل کیفیت (QC) داخلی شرکت

  • ناظر پروژه یا مهندس مقیم

  • بازرس شخص ثالث (TPI)

  • کارفرما یا نماینده کارفرما (Client Representative)

معمولاً در پروژه‌های بزرگ و حساس، فقط بازرس شخص ثالث یا کارفرما مجاز به تأیید رفع HP است.

فرآیند رسمی رفع یک Hold Point

  1. ثبت درخواست بازرسی (Inspection Request – IR): پیمانکار پس از رسیدن به نقطه HP، فرم IR را ارسال می‌کند.

  2. حضور ناظر یا بازرس: در زمان تعیین‌شده، بازرس در محل حاضر می‌شود.

  3. انجام بازرسی یا تست: بررسی مطابقت با مشخصات فنی، استانداردها یا روش اجرایی.

  4. تأیید کتبی یا رفع مغایرت: در صورت انطباق، فرم تأیید تکمیل و امضا می‌شود.

  5. ادامه فعالیت: پس از دریافت تأیید، کار بدون مانع ادامه می‌یابد.

پیامدهای اجرای کار بدون رفع Hold Point

انجام فعالیت بدون دریافت تأییدیه HP به دلایل زیر ممنوع و خطرناک است:

  • عدم انطباق با استانداردها و مشخصات فنی

  • احتمال نیاز به بازسازی یا تخریب بخش اجراشده

  • ریسک ایمنی و افزایش هزینه‌ها

  • ایجاد مغایرت در ممیزی‌های کنترل کیفیت

  • مشکلات حقوقی با کارفرما یا بازرسی نهایی

مستندسازی در نقاط HP

یکی از الزامات اصلی HP، مستندسازی دقیق آن است:

  • فرم‌های ثبت بازدید

  • چک‌لیست‌های بازرسی

  • گزارشات آزمون‌ها (Test Reports)

  • تصاویر و ویدیوها (در برخی پروژه‌ها)

تمام این مدارک به عنوان بخشی از Dossier نهایی پروژه یا Quality Record File نگهداری می‌شوند.

نکات کلیدی در مدیریت مؤثر Hold Point

برای بهره‌برداری مؤثر از HP در پروژه‌ها، رعایت موارد زیر توصیه می‌شود:

  • تهیه ITP دقیق با مشارکت کارفرما، ناظر و تیم اجرایی

  • اطلاع‌رسانی قبلی و دقیق برای زمان‌های بازرسی

  • آموزش کارکنان درخصوص اهمیت HP و تبعات تخطی

  • استفاده از نرم‌افزارهای مدیریت بازرسی برای ردیابی بهتر

  • ارزیابی عملکرد HP در جلسات مدیریت کیفیت

جمع‌بندی

Hold Point (HP) یک ابزار قدرتمند در کنترل کیفیت پروژه‌هاست. این نقطه بازرسی، تضمین می‌کند که کارهای کلیدی و حساس بدون تأیید رسمی پیش نروند. استفاده صحیح از HP نه‌تنها مانع بروز خطاهای پرهزینه و خطرناک می‌شود، بلکه شفافیت، انطباق و قابلیت ردیابی فعالیت‌ها را افزایش می‌دهد. به‌ویژه در پروژه‌هایی با الزامات ایمنی بالا یا تحویل به کارفرمایان سخت‌گیر، نقش HP بسیار پررنگ و حیاتی است.